Patron roku 2022

Do pobrania

Polecane strony





 


 

PATRONAT

POZNAJ NASZ─ä HISTORI─ś


ARCHIWUM PORTALU

 

MAPA KRAJU KASZUBÓW



170 lat od wyst─?pienia Floriana Ceynowy

W numerze 10 z 7 marca 1850 r. che┼émi┼äskiej „Szko┼éy Narodowej” ukaza┼é si─Ö artyku┼é Floriana Ceynowy pt. Kaszebji do P├│lochov, kt├│ry stanowi symboliczny pocz─ůtek kaszubskiego ruchu narodowego.┬á

Okres Wiosny Lud├│w, po┼éowa XIX wieku, to czas powstawania nowoczesnych narod├│w, obejmuj─ůcych wszystkie grupy spo┼éeczne, to czas przebudzenia narodowego wielu spo┼éeczno┼Ťci, zw┼éaszcza tych najmniejszych liczebnie, kt├│re cz─Östo wiele stuleci wcze┼Ťniej utraci┼éy w┼éasn─ů pa┼ästwowo┼Ť─ç. Wyst─ůpienie Ceynowy stanowi jeden z element├│w tego og├│lnoeuropejskiego ruchu, a jednocze┼Ťnie – lokalnie – sta┼éo si─Ö samodzielnym g┼éosem Kaszub├│w w trwaj─ůcych ju┼╝ w├│wczas zmaganiach, konflikcie, Polak├│w z w┼éadzami pa┼ästwa pruskiego.
 
Ceynowa dostrzega┼é niebezpiecze┼ästwo germanizacji Kaszub├│w, czemu da┼é wyraz kilka lat wcze┼Ťniej w referacie (zob.: C.F., Die Germanisirung der Kaschuben, „Jahrb├╝cher f├╝r slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft”, I(1843), H. 4, s. 243-247) wyg┼éoszonym na zebraniu wroc┼éawskiego Towarzystwa Literacko-S┼éowia┼äskiego). Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e wsp├│lny los Kaszub├│w i Polak├│w m├│g┼é niejako zbli┼╝y─ç Ceynow─Ö do ┼Ťrodowisk polskich. Nale┼╝y tu te┼╝ przywo┼éa─ç wydarzenia z ┼╝ycia samego Ceynowy – przynale┼╝no┼Ť─ç do k├│┼éka filomackiego „Polonia” w czasie nauki w Kr├│lewskim Gimnazjum Katolickim w Chojnicach, ├│wczesna fascynacja dzie┼éami Adama Mickiewicza i zw┼éaszcza udzia┼é w polskim zrywie niepodleg┼éo┼Ťciowym w 1846 r. (wyprawa na Starogard). A jednak Ceynowa wybra┼é inn─ů opcj─Ö, uwa┼╝a┼é bowiem, ┼╝e Kaszubi powinni p├│j┼Ť─ç samodzieln─ů drog─ů, dbaj─ůc o rozw├│j j─Özyka ojczystego i w┼éasnej to┼╝samo┼Ťci. Czy dostrzega┼é inne niebezpiecze┼ästwo – gro┼║b─Ö polonizacji Kaszub├│w? Cho─ç w swych programowych tekstach tego bezpo┼Ťrednio nie sformu┼éowa┼é, to ju┼╝ pierwsza reakcja na jego wyst─ůpienie mog┼éa go niew─ůtpliwie sk┼éoni─ç do takich przemy┼Ťle┼ä.┬á
 
Pogl─ůdy i dzia┼éania (a tak┼╝e ┼╝ycie osobiste) Ceynowy spotka┼éy si─Ö od razu ze sprzeciwem (z ma┼éymi wyj─ůtkami) ┼Ťrodowisk polskich, a tak┼╝e tych Kaszub├│w, kt├│rzy ulegli polonizacji. Charakteryzuj─ůc postaw─Ö tych ┼Ťrodowisk mo┼╝na by przytoczy─ç s┼éowa prof. Daniela Kalinowskiego odnosz─ůce si─Ö do stanowiska J├│zefa I. Kraszewskiego (1812-1887) wzgl─Ödem Ceynowy i Hieronima Derdowskiego: "Mo┼╝na tutaj zaryzykowa─ç tez─Ö, ┼╝e krytyczna postawa pisarza wobec tych Kaszub├│w zahamowa┼éa proces upodmiotowienia ca┼éej spo┼éeczno┼Ťci kaszubskiej, a zatem polski literat po┼Ťrednio sta┼é si─Ö mentalnym kolonizatorem, narzucaj─ůcym mniejszej i s┼éabszej grupie wzorce ┼╝ycia spo┼éecznego i okre┼Ťln─ů ideologi─Ö narodow─ů. (…) Kraszewski (…) wobec Pomorza nie mia┼é odr─Öbnego programu, ┼é─ůcz─ůc je raczej z Wielkopolsk─ů jako bastion sprzeciwu wobec polityki Bismarcka. Aby region ten m├│g┼é skutecznie walczy─ç┬áo swoje racje, musia┼é by─ç – wed┼éug Kraszewskiego – ujednolicony narodowo┼Ťciowo. W my┼Ťl tego ka┼╝de pojawienie si─Ö innej narodowo┼Ťci ani┼╝eli polska traktowana by┼éa podejrzliwie jako uszczuplenie si┼é w┼éasnych na rzecz strony niemieckiej. W takim uk┼éadzie na lokaln─ů spo┼éeczno┼Ť─ç kaszubsk─ů wywierana by┼éa mentalna presja, mogli oni sta─ç si─Ö albo Polakami, nigdy za┼Ť Kaszubami jako osobny nar├│d."┬á(D. Kalinowski, Kraszewski i Kaszubi. Dzieje mentalnej kolonizacji, [w:] Kraszewski i wiek XIX. Studia, red. A. Janicka, K. Czajkowski, P. Kuci┼äski, Bia┼éystok 2014, s. 324-326; ser. Prze┼éomy/Pogranicza. Studia Literackie XIII – zob.
https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/5476/1/Kraszewski_i_wiek_%20XIX.pdf).

W niniejszym cyklu przedstawimy kilka artyku┼é├│w ukazuj─ůcych r├│┼╝norodne postawy wobec tego, co g┼éosi┼é i robi┼é Florian Ceynowa, nasz budziciel, tw├│rca narodowego ruchu kaszubskiego. Zaczynamy jednak wspomniany cykl – w rocznic─Ö napisania – od publikacji dzie┼éa samego Ceynowy, od artyku┼éu wymienionego na wst─Öpie.┬á
Przytaczamy go w wersji dos┼éownej, bez jakiejkolwiek ingerencji, nawet w tych miejscach, gdzie wyst─Öpuj─ů ewidentne b┼é─Ödy drukarskie. W pozosta┼éych artyku┼éach tutaj prezentowanych b─Ödzie zachowana oryginalna pisownia kaszubska, natomiast w tekstach polskich zostanie┬á(z wyj─ůtkiem ich tytu┼é├│w) ona uwsp├│┼écze┼Ťniona. Publikowane materia┼éy pozostawiamy bez komentarzy i przypis├│w, licz─ůc na dyskusj─Ö ze strony Czytelnik├│w (nieliczne uwagi redaktorskie wzi─Öto w nawias: […]).
 
PS. Konstanty Ko┼Ťci┼äski, ponad wiek temu, napisa┼é, ┼╝e „zachowa┼é si─Ö podobno ju┼╝ tylko jeden egzemplarz” nr 10 (z 7 marca 1850 r.) che┼émi┼äskiej „Szko┼éy Narodowej”. Dzisiaj, prawdopodobnie, ┼╝adna biblioteka w Polsce nie posiada w swych zbiorach wspomnianego numeru. Bardzo dzi─Ökuj─Ö Muzeum Pi┼Ťmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej┬áw Wejherowie za jego udost─Öpnienie (a tak┼╝e nr 14 z 4 kwietnia 1850 r.). Na marginesie niniejszej publikacji nale┼╝y jeszcze stwierdzi─ç, ┼╝e artyku┼é Ceynowy nie by┼é zbyt cz─Östo udost─Öpniany, dlatego warto tu wspomnie─ç o jego edycji (z zachowaniem autentycznej pisowni) dokonanej przez Edmunda Kami┼äskiego na ┼éamach czasopisma „Zrzesz Kasz├źbsk├┤” (R. 1993, nr 2, 8-9; tam te┼╝ znajduje si─Ö t┼éumaczenie na j─Özyk polski).

Dariusz Szymikowski
 
 













Ô?? Przejd?? do g??ry strony