Engaged Humanities – podsumowanie projektu

Koniec roku, jak i początek nowego jest zawsze czasem podsumowań, a właśnie tej jesieni zakończył się międzynarodowy projekt Engaged Humanities.
Przedsięwzięcie realizowane było przez Wydział Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego przy udziale Uniwersytetu w Lejdzie i Uniwersytetu SOAS w Londynie, a także przy współudziale Stowarzyszenia Wilamowianie. Zadaniem projektu było gromadzenie oraz analiza lingwistyczna i antropologiczna danych, tworzenie dokumentacji i materiałów źródłowych, testowanie modeli współpracy z użytkownikami języków ginących a także z władzami, organizacjami i systemem szkolnictwa, integrowanie strategii badawczych, radzenie sobie z traumą historyczną i utratą tożsamości, budowa lokalnego krajobrazu językowo–kulturowego. Projekt działał na rzecz ochrony języków ginących oraz języków mniejszości narodowych i etnicznych. Oprócz studentów i naukowców, brali w nim udział przedstawiciele mniejszości.
 
Stowarzyszenie Kaszëbskô Jednota brało udział w projekcie przez dwa lata, począwszy od września 2016 roku aż do jego zakończenia pod koniec 2018 roku. Dzięki projektowi, zyskaliśmy szerokie grono sympatyków z całego świata, nauczyliśmy się też wielu rzeczy, które wykorzystujemy w codziennej działalności. Wspólne spotkania były również czasem integracji członków KJ z przedstawicielami mniejszości narodowych i etnicznych z całego świata.
 
 
SZKOŁA LETNIA – 18 DO 28 WRZEŚNIA 2016
 
Pierwszym wydarzeniem, w jakim wzięliśmy udział, była szkoła letnia w Wilamowicach organizowana w dniach od 18 do 28 września 2016 roku. Podczas szkoły letniej zorganizowano pracę w czterech niewielkich grupach, które zajmowały się odrębnymi zadaniami oraz prowadzeniem badań terenowych. Odbywały się również spotkania integracyjne, warsztaty, wykłady, prace grupowe oraz prezentacje artystyczne. Karol Rhode, prezes KJ wygłosił referat pt. „Tworzenie językowego i kulturowego krajobrazu Kaszub”, a Elżbieta Grabka przedstawiła prezentację na temat: „Kaszuby. Historia, język, tożsamość”.
 
Wykłady prowadzone były przez przedstawicieli wielu narodowości: Meksykanów, Anglików, Amerykanów, przedstawicieli mniejszości językowych z wysp Guernsey i Man, Hucułów, Łemków, Ślązaków, Rosjan, Wilamowian, Buriatów. Tematyka wykładów dotyczyła kwestii kultury, języków, magazynowania danych językowych, fotografii i filmowania.
Wszyscy uczestnicy społecznie pracowali na rzecz ratowania dziedzictwa języka wilamowskiego w grupach. Niewielkie grupy działały w terenie, odwiedzały mieszkańców oraz ważne dla gminy miejsca, przeprowadzały wywiady oraz tworzyły projekty, które do dziś wspierają mieszkańców i są używane w celu promocji języka wilamowskiego.

 

Pierwsza z grup pracowała w szkole podstawowej w Wilamowicach, w której w ramach zajęć dodatkowych prowadzone są lekcje języka wilamowskiego. Grupa ta wykorzystując media internetowe oraz programy graficzne, przygotowywała pomoce oraz akcesoria do nauki języka wilamowskiego. Do tej pory Uniwersytet Warszawski wydał kilka publikacji w formie PDF do nauki języka wilamowskiego, które bezpłatnie udostępniane są na stronie projektu. Dobrze opracowane pomoce naukowe stanowią również medium, które pozwala językowi zaistnieć na szerszą skalę. Druga z grup miała za zadanie stworzyć plan nowoczesnego ośrodka kultury połączonego z muzeum. Pierwszym krokiem było sprawdzenie potencjalnych lokalizacji dla ośrodka kultury oraz ocenienie ich pod względem różnych kryteriów.
 
Kolejnym z kroków były wizyty w istniejących już ośrodkach, oglądanie eksponatów znajdujących się w budynkach gospodarczych mieszkańców oraz rozmowa z byłą burmistrz Barbarą Tomanek. Pani Barbara w swoich zbiorach posiada szeroki zbiór materiałów, które można poddać obróbce cyfrowej i wykorzystać w formie multimedialnego muzeum. Jej wizją jest stworzenie ośrodka kultury, w którym historyczne materiały przeplatają się z nowatorską formą – opisy w formie audio nagrane przez lektora, hologramy oraz użycie rzutników do prezentowania informacji.
 
Ośrodek miałby opierać się kilku filarach: dokumentować język wilamowski i kulturę, zwyczaje wilamowian; ukazywać wojenne represje mieszkańców Wilamowic oraz przedstawiać najważniejsze postacie pochodzące z regionu: poetę Floriana Biesika „Dante z Wilamowic” oraz bł. biskupa Bilczewskiego.
Trzecia z grup zajmowała się dokumentowaniem życia mieszkańców Hałcnowa oraz potencjału kulturowego tego miejsca. Uczestnicy przeprowadzali reportaże z najstarszymi mieszkańcami, spisując historie przez nich opowiadane. Historie osobiste były tylko tłem dla najważniejszych wydarzeń sięgających okresu wojny.
 
Czwarta z grup wykonywała podobną pracę jak grupa pierwsza, lecz jej głównym zadaniem była dokumentacja audiowizualna języka hałcnowskiego. Jej uczestnicy skupiali się na tworzeniu reportaży na temat samego języka, jego pochodzenia oraz historii. Dokonywali również nagrań w domach mieszkańców.
 
 
WARSZTATY W WARSZAWIE – OD 20 DO 21 GRUDNIA 2017 ROKU
 
Trzy miesiące po szkole letniej odbywającej się w Wilamowicach, na wydziale Artes Liberales odbyły się warsztaty „Engaged humanities in practice. Community based language documentation, support and revitalizaton”, które miały miejsce w dniach od 20 do 21 grudnia 2016 roku. Nasze stowarzyszenie reprezentowała Elżbieta Grabka. Podczas dwóch dni warsztatów odbyły się wykłady i prezentacje naukowców z całego świata. Przedstawiono studium przypadku z Australii i Malezji, dokumentację języka hałcnowskiego, a także działania na rzecz języków ndyuka i nahuatl. Kolejnego dnia pojawiły się wykłady na temat wpływu wierzeń i ideologii na rozwój języka oraz o krótko- i długoterminowych strategii rewitalizacji językowej. Omówiono również rezultaty prac w grupach terenowych podczas szkoły letniej w Wilamowicach.

 

 

WARSZTATY W WARSZAWIE – OD 27 DO 29 MARCA 2017 ROKU
 
W dniach od 27 do 29 marca 2017 roku na wydziale Artes Liberales odbyły się warsztaty „Engaged humanities in practice. Community based language documentation, support and revitalizaton”. Nasze stowarzyszenie reprezentowała Elżbieta Grabka. Podczas trzech dni warsztatów odbyło się wiele wykładów oraz prezentacji prowadzonych przez naukowców oraz badaczy z całego świata. Poruszane tematy to m.in: rewitalizacja języka Izon, użycie zasobów cyfrowych w rewitalizacji językowej, prace prowadzone w Wilamowicach. Bardzo ważnym wydarzeniem był spektakl „Of jer wełt” na deskach Teatru Polskiego, stworzony przez dzieci i młodzież z Wilamowic. Sztuka została napisana na podstawie dzieła Floriana Biesika, jednego z najpopularniejszych poetów wilamowskich zwanego „Dante z Wilamowic”.
 

DNI JĘZYKA OJCZYSTEGO W WILAMOWICACH – OD 23 DO 25 LUTEGO 2018 ROKU

 
Bardzo ważnym wydarzeniem były Dni Języka Ojczystego organizowane w dniach od 23 do 25 lutego 2018 roku. Uczestniczyło w nich czterech członków Kaszëbsczi Jednotë: Witold Bobrowski, Elżbieta Grabka, Katarzyna Kankowska–Filipiak oraz prezes KJ Karol Rhode.
 
Witold Bobrowski pierwszego dnia poprowadził praktyczny warsztat poświęcony metodyce nauczania języka kaszubskiego. Założyciel pierwszych szkół w Głodnicy i Starej Hucie, w których rozpoczęto nauczanie kaszubskiego w 1991 roku, opowiadał historię swoich placówek. Uczestnicy warsztatów mogli zobaczyć przykładowe dzieła światowej literatury przetłumaczone na język kaszubski, poznać podstawowe słowa oraz wyliczanki i piosenki w języku kaszubskim. W warsztatach udział wzięły także dzieci z lokalnej szkoły podstawowej wraz z opiekunami. Wszyscy razem zaśpiewali kaszubskojęzyczną wersję piosenki „Mury” Jacka Kaczmarskiego oraz „Odę do radości”. Uczestnicy warsztatów mieli okazję poznać język kaszubski, a także historię i kulturę samych Kaszub.

 
Drugi z praktycznych warsztatów został poprowadzony przez Eduardo de la Cruz odbywającego studia doktoranckie na wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Eduardo pochodzi z meksykańskiego stanu Zacetecas i jest Native Speakerem języka Nahuatl. Język ten w Meksyku ma status języka narodowego obok 62 innych języków mniejszości etnicznych oraz dominującego na tych terenach języka hiszpańskiego. Pokazowa lekcja miała na celu pokazać, jak można nauczać metodą jednojęzyczną. W ten prosty sposób każdy język staje się dla nas dostępny. Eduardo wprowadził uczestników w intrygujący świat języka Nahuatl za pomocą prostych słów, symboli oraz owoców, które pokazywał. Uczestnicy powtarzali za nim słowa pojawiające się na ekranie czy uczestniczyli w prostych dialogach.
 
Dalsza część wydarzeń odbyła się w Gminnym Ośrodku Kultury w Wilamowicach. Poruszenie na sali wywołało pojawienie się najstarszej Wilamowianki, 97-letniej pani Heleny Biba. Pani Helena w języku wilamowskim opowiedziała historię swojego życia, która jest autentycznym i pełnym bólu przykładem tego, jak mocno trzeba walczyć i być niewzruszonym, aby ocalić ginący język. W oczach wielu osób na widowni pojawiły się łzy wzruszenia, gdy pani Helena opowiadała historię o ciągłej ucieczce, o Auschwitz, łagrach oraz prześladowaniach przez Służby Bezpieczeństwa.
 
Po tak niezwykłym przemówieniu i podsumowaniu dokonanym przez Justynę Majerską-Sznajder, aktywistkę na rzecz języka wilamowskiego, nadszedł czas na wykłady naukowców prowadzących badania nad językiem śląskim, kaszubskim i łemkowskim. Miał też miejsce recital poetycki Marcina Musiała, znanego śląskiego blogera oraz aktywisty językowego.
 
Odbył się również dyskurs pt. „Językowo–kulturowe dziedzictwo Polski”, której moderatorami byli Witold Bobrowski i prof. Zbigniew Kadłubek. Witold Bobrowski opowiadał o aktualnej sytuacji kaszubskiego, który został uznany za osobny język już w 1603 roku, chociaż dopiero od 2005 roku zyskał prawny status języka regionalnego.
 
Olena Duć–Fajfer, Łemkini oraz badaczka języka łemkowskiego, wróciła w swoim przemówieniu do czasów „Akcji Wisła”, która może być również rozumiana jako chęć wypędzenia Łemków z przestrzeni własnego języka. Walka o jego ocalenie trwa do dziś, bo w coraz mniejszej ilości domów mówi się w tym języku. Analogicznie, ten sam problem przedstawiała dr Ewa Michna w wykładzie pt „Trudna droga Śląska”. Zwróciła ona uwagę na to, że jest niewiele osób, które w pełni posługują się językiem śląskim, ponieważ najczęściej używany jest pewnego rodzaju miks języka polskiego z śląskimi zapożyczeniami. 
 
Doskonałym posumowaniem pracy wszystkich naukowców był film zrealizowany przez Piotra Strojnowskiego podczas letniej szkoły projektu Engaged Humanities, która odbyła się we wrześniu. Ten krótki dokument ukazał historię rewitalizacji wymysiöeryś, która była możliwa dzięki zaangażowaniu młodych ludzi wspartych przez środowisko akademickie oraz naukowców z całego świata.
 
Wieczór został zwieńczony prezentacją muzyczną w wykonaniu artystów reprezentujących dwa zupełnie odmienne nurty. Chwila nieuwagi zabrała nas z świat muzyki poetyckiej, z lekkimi dźwiękami gitary akustycznej uzupełnianymi przez mocne akordy kontrabasu.
 
Odmienny repertuar zaprezentowała Ilona Potania Chylińska, uczestniczka programu „Must Be the Music”. Na scenie mogliśmy zobaczyć jej energię i świeżość, które wnosi w muzykę. Piosenki opowiadały o Śląsku jako wartości w sercu młodego człowieka, który wśród szarego krajobrazu potrafi znaleźć to co cenne i wyjątkowe. Za sprawą takich ludzi Śląsk nie jest już uwieczniony w stereotypach takich jak kopalnie, nieciekawy krajobraz czy patologie społeczne. Coraz więcej osób zauważa bogactwo kulturowe, zachwyca się starymi osiedlami górniczymi (familokami) czy odkrywa piękno języka śląskiego.
 
Przedostatni dzień rozpoczął się warsztatami etnoanimacynymi prowadzonymi przez animatorki kultury z Warszawy. Zajęcia miały formę dyskusji oraz burzy mózgów jak i opierały się na pracy grupowej. Głównym punktem programu była projekcja filmu zrealizowanego podczas akcji prowadzonych przez animatorów na terenie Mazowsza, w wioskach Ostałówek i Broniowo. Wszystkie działania na celu miały stworzenie miejsca wspólnego dla wszystkich mieszkańców oraz wspólnej integracji poprzez różne formy sztuki.
 
Działania artystyczne, które obserwowaliśmy na ekranie są połączeniem nowatorskich metod oraz eksponatów kojarzących się z sielskim i beztroskim obrazem polskiej wsi. Film stał się inspiracją dla późniejszego zadania projektowego wykonywanego w grupach. Kilka osób pracowało nad własnymi wizjami pomysłu, jakim kreatywnie można ukazać język społeczności.

Trzeci dzień wydarzeń kulturalnych rozpoczął się występami zespołu tanecznego z Hopgarten, w którym wystąpiła młodzież ze Słowacji. Następnym punktem programu był wykład Karola Rhode. Prezes naszego stowarzyszenia opowiadał o naszych działaniach na rzecz popularyzacji języka kaszubskiego oraz jego obecności w przestrzeni publicznej.
 
Kolejno miał miejsce wykład Tymoteusza Króla, jednego z najpopularniejszych aktywistów językowych na rzecz języka wilamowskiego. Prezentacja dotyczyła tematu prześladowań Wilamowian oraz walki z poczuciem traumy językowej. Po wykładzie nastąpiła dyskusja oraz występ regionalnego zespołu Wilamowianie, kultywującego lokalne tradycje. Następnie miał miejsce występ zespołu rodziny Majerskich, który wykonuje covery popularnych utworów w języku wilamowskim.
 
Sami goście, którzy przybyli na wieczór to nie tylko działacze językowi i wybitni pracownicy uczelni. Na publiczności zasiedli także zwykli wilamowianie, ubrani w swoje piękne kolorowe stroje.

Najbardziej oczekiwanym punktem wieczoru była premiera spektaklu wilamowskiej grupy teatralnej “Ufa fisa”. Niezwykła grupa jest tworzona przez młodych ludzi, aktorów amatorów. Spektakl nosi nazwę Ymertihła, co w języku wilamowskim znaczy tyle, co „odziewaczka” - chusta narzucana przez kobiety na ramiona. Przedstawienie opowiada o ciężkich dla Wilamowian czasów wojny oraz więzienia w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu.

Niedziela - ostatni dzień – przeznaczona była wyłącznie dla organizatorów i uczestników projektu. W godzinach porannych trwała dyskusja panelowa oraz warsztaty robocze. Omawiane zostały najważniejsze zagadnienia projektu oraz zaplanowano dalsze działania.
 

WARSZTATY W WARSZAWIE OD 11 DO 13 KWIETNIA 2018 ROKU

W dniach od 11 do 13 kwietnia 2018 roku miały miejsce warsztaty „Etnhnolinguistic vitality: healing trauma through language support and revitalization”, które odbyły się na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Nasze stowarzyszenie reprezentowały: Elżbieta Grabka oraz Gracjana Potrykus.

Podczas pierwszego dnia miały miejsce dwa wykłady na temat postaw językowych oraz tożsamości oraz na temat analiz 40 lat koncepcji rewitalizacji językowej. Prowadzone były również warsztaty na powyższe tematy. Drugiego dnia miał miejsce wykład oraz prezentacja projektu „Language as a cure”, a także dyskusja panelowa poświęcona temu projektowi. Trzeciego dnia Werner Hernandez opowiedział o traumie społecznej oraz jej leczeniu poprzez rewitalizację językową. Humberto Iglesias Tepec przedstawił przypadek rewitalizacji językowej Nahuatl w Guerrero.

 
WYDARZENIE FINAŁOWE W WARSZAWIE – OD 15 DO 16 LISTOPADA 2018

Wydarzenie finałowe, podsumowujące projekt, miało miejsce w dniach 15 i 16 listopada 2018 roku w Warszawie. Z tej okazji na warsztatach pojawili się dotychczasowi uczestnicy (naukowcy, działacze językowi, przedstawiciele mniejszości), jak i delegacje z wszystkich Uniwersytetów biorących udział w projekcie: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet SOAS w Londynie i Uniwersytet w Lejdzie. Naszą organizację reprezentowały ponownie Elżbieta Grabka i Gracjana Potrykus.

Warsztaty rozpoczęły się ponad czterogodzinnymi zajęciami przygotowanymi przez firmę Clarin, która tworzy narzędzia przydatne do pracy z zasobami językowymi. Podczas warsztatów uczestnicy poznali najważniejsze aplikacje stworzone przez Clarin oraz nauczyli się ich wykorzystywania. Bardzo ważnym momentem była dyskusja podsumowująca, w której udział brały kluczowe dla projektu osoby oraz pozostali uczestnicy. Podczas rozmowy poruszono temat celów projektu i sposobów ich realizacji, nabytych umiejętności. Istotny był również wkład przedstawicieli mniejszości narodowych oraz użytkowników językowych, który wnieśli w projekt swoją kulturę, tradycję oraz tożsamość.
 
Drugi dzień rozpoczął się sesją podsumowującą projekt. Zaprezentowano rezultaty projektu oraz podsumowano poszczególne wyjazdy terenowe oraz szkoły letnie. Rozmawiano o perspektywach projektu oraz na temat nabytych doświadczeń. Dyskusję zwieńczyła wystawa fotograficzna pt. „My language, My culture”, która ukazała multikulturowość świata oraz kulturę użytkowników języków zagrożonych.

 
Wydarzeniem podsumowującym był spektakl „Ymerthiła” wystawiony na deskach Teatru Polskiego w Warszawie. Spektakl wystawiono w języku wilamowskim, a został przygotowany przez dzieci i młodzież z Wilamowic. Sztuka opowiada o prześladowaniach Wilamowian od czasów wojennych do współczesnych. Oparta została w dużej mierze na faktach i prawdziwych historiach rodzin mieszkańców Wilamowic. Spektakl zakończyła wspólna dyskusja uczestników projektu, ale także dzieci i młodzieży, które przygotowały przedstawienie. Rozmawiano na temat perspektyw nowych użytkowników języka oraz podsumowano cały projekt.
 
Elżbieta Grabka


↑ Przejdź do góry strony